Og seinna börnin segja...

Birtist í Morgunblaðinu 29.janúar 2009
eftir Halldór Baldursson

 

Kona

Þegar allt hefur verið sagt
þegar vandamál heimsin eru
vegin metin og útkljáð
þegar augu hafa mæst
og hendur verið þrýstar
í alvöru augnabliksins
-kemur alltaf einhver kona
að taka af borðinu
sópa gólfið og opna gluggana
til að hleypa vindlareyknum út.

Það bregst ekki.


Ingibjörg Haraldsdóttir

Af gefnu tilefni

Vögguvísa róttækrar móður

Enn syng ég gamalt stef við þinn sængurstokk í kvöld
er sólin rennur langt að fjallabaki
um þá sem sitja sléttir og slóttugir við völd
og sleppa aldrei neinu fantataki.

Morðingjar heimsins og myrkraverkaher
munu reyna að draga úr þér kjarkinn
en gleymdu því samt aldrei að meira en maklegt er
að á mörgum þeirra höggvist sundur barkinn.

Þeir eiga glæstar hallir, þeir eiga lúxusbíl
þeir eiga meir en nóg til hnífs og skeiðar.
Þeir kæfa okkur í táragasi og kalla okkur skríl
þeir koma okkar vandræðum til leiðar.

Morðingjar heimsins og myrkraverkaher
munu eflaust pína þig til dauða
en gleymdu því samt aldrei að meira en maklegt er
að úr mörgum þeirra vætli blóðið rauða.

Svo segi ég að lokum fyrst sólin hnigin er
og svefnsins engill strýkur þér um hvarma
að margan góðan drenginn þeir myrtu þar og hér
og margur hlaut að dylja sína harma.

Morðingjar heimsins og myrkraverkaher
myrða okkur líka einhvern veginn
en gleymdu því samt aldrei að meira en maklegt er
að af mörgum þeirra væri skjátan flegin.

Áratugagamall texti eftir Böðvar Guðmundsson - sem á sorglega vel við einmitt í dag!

Ó, ó, ó stelpur

Hvers vegna þegjum við þunnu hljóði
og þótt við tölum, er sem það heyrist vart?
Hvað gera stelpur, sem langar í ljóði
að leggja til svo fjarskalega margt?

Og allir garga:
Hvað er hún að þvarga?
Það heyrist ekkert í henni,
hvað ætli sé að röddinni?

Eiga þá stelpur alltaf að þegja
og aðeins vona að strákar túlki þeirra mál?
Eða upp að rísa og rétta úr kútnum
og reka upp öskur: Ef þið bara hélduð kjafti
þá mynduð þið heyra í okkar hljóðu sál.

Ó, ó, ó stelpur...
Við brýnum okkar raust svo berist hún um heiminn.

Lag: Gunnar Edlander
Texti: Þrándur Thoroddsen

Af gefnu tilefni

Hér er ljóðið um hænuréttindahænuna eftir Örn Arnarson (en ekki Davíð Stefánsson eins og ég hélt í upphafi):

Nokkur heiðurshænsni
í hænsnakofanum búa
haninn er þeirra höfuð
og hænurnar á hann trúa.

Þau lifðu í eining andans
og eftir hænsnavenjum
uns hænan ein tók upp á
svo undarlegum kenjum.

Að hoppa upp á hauginn
er hennar fasti vani
reigja sig og rembast
og reyna að vera hani.

Haninn bölvar í hljóði
en hvað er um það að tala
þótt hænuréttindahæna
heimti að fá að gala?

Til hamingu aftur með útskriftina Halla og takk kærlega fyrir mig og mína fjölskyldu!

Áfram stelpur IV

Enn einn textinn um vanmat á kvennastörfum - algjör perla í þýðingu Þrándar Thoroddsen og er líka á Áfram stelpur:

Ertu nú ánægð
áttærð og komin á Grund?
Á dánarfregnir þú hlsutar með hægð
og hugsar liðna stund.

Manstu hve mamma var þakklát
er Mogens í vist þig réð?
Við uppvask og ungbarnagrát
þú ánægð gekkst Jónsa með.

Og Mogens gifti þig Gvendi
sem gaf þér svo ellefu börn.
Já sjálfur Mogens þér sendi
svoddan traust og vörn.

Svo eftir ellefta barnið
af ánægju Gvendur dó
hann var útslitinn aumingja skarnið
orðinn mesta hró.

Alla tíð ánægð
þá upp komstu börnunum sjálf.
Ellilaunin þú lætur með hægð
til litla Gvendar - hálf.

Þú yrðir nú ánægð
eftir þitt bónusnauð
að finna einhverja veraldarvægð
og vera bara dauð.

Áfram stelpur III

Mamma er að velta fyrir sér hversu marga glugga hún hefur þvegið gegnum tíðina, hve mikinn mat hún hefur eldað og hversu marga diska hún hefur þvegið. Það er ekki ljóst, enda varla markvert í heimi viðskipta og athafnarstjórnmála. Þessi texti er dásamlegur í því samhengi, er á Áfram stelpur, í íslenskri þýðingu Þrándar Thoroddsen:

Þau gengu saman í gaggó
Gunna og hann.
Seinna sömu vinnu
og Siggi Gunna vann.
Hann vildi kalla sig karlmann
og kvæntist Gunnu pent.
Í heilögu hjónabandi
hún Gunna var lent.

Þeim fæddist fyrst ein stelpa
svo Fúsi og Lilla-Syss.
Og Gunna bar sig að bjástra
við barnaskít og piss.
En Siggi vildi verða verkfræðingur
þá Gunna hlaut að húka
á heimilinu kjur.

Loks varð sú elsta átján
orðin frú í Kjós.
En strákurinn var stunginn
með Stjána til sjós.
Og leikvangur Lillu
var löngum Tónabær.
Í gamla rúminu að gráta
hún Gunna alein fær:

Því Siggi hann náði í nýja
sem nett var og kát.
Bæði upplýst og andrík,
aldrei hún brestur í grát.
En hver vill gömlu Gunnu
greyið er fimmtug að sjá.
Kannski hún fái kvendjobb
sem karlmenn líta ekki á.

Siggi hann situr í djobbi
sem á við hans geð.
En hvað hún Gunna gerði
það getur enginn séð.
Hún fær enga umbun
fyrir uppþvott og strit.
Gæti hún byrjað frá grunni
gengið lífs á vit?
Athugum það aftur
slíkt ekki mun til neins
því enginn vill útslitna konu
orðna fjörtíu og eins!

Þett'er gaman af'issu!

Áfram stelpur II

Þessi texti er líka frábær og er líka í íslenskri þýðingu Dagnýjar Kristjánsdóttur og Kristjáns Jóhanns Jónssonar:

Gullöldin okkar var ekki úr gulli
og Íslandssagan er full af bulli
þar er ei fólkið sem verkin vann
segi ég þér með sann.

Ekki skánaði eftir hana
ekki var brugðið gömlum vana
jafnvel á kúgunarhnútunum hert
og var þó töluvert.

Við stelpurnar verðum að standa sem einn
styrkur vor annars er ekki neinn.

Svo komu aldir upplýsingar
og almennrar fræðslu en fátæklingar
og konur í verstu verkunum enn
eins og ófrjálsir menn.

Á Íslandi eru allir jafnir
en sumir jafnari og sumir hafnir
yfir jafnrétti yfirleitt
og einmitt því verður breytt.

Við stelpurnar verðum að standa sem einn
styrkur vor annars er ekki neinn.

Ofan í fordómafenjum er setið
og framlag kvennanna er einskis metið
en nú skal í sögunni brotið blað
nú bindum við endi á það.

Við stelpurnar verðum að standa sem einn
styrkur vor annars er ekki neinn.

Þessi texti á einnig vel við þrjátíu árum síðar. Ef ég væri flink í ljóðagerð eins og Dagný og Kristján Jóhann, þá myndi ég bæta við einu erindi í viðbót um klámvæðinguna sem helltist yfir eftir kvennafrídaginn 24. október 1975. Því þannig er nú sagan i dag - klámöldin tók við af gervigullöldinni!

Áfram stelpur I

Fór loksins og keypti mér diskinn "Áfram stelpur" sem gefinn var út á Kvennaári Sameinuðu þjóðanna, 1975. Merkilegt hvað textarnir eru langlífir. Hér kemur einn, eftir Louise Waldén í íslenskri þýðingu Dagnýjar Kristjánssonar og Kristjáns Jóhanns Jónssonar:

Já, kvenmannslaus í kulda og trekki kúrir saga vor
konurnar eru þar allavega ekki
þó ekki dræpust þær allar úr hor.

Fræðingarnir sleppa þeim stundum
og starf þeirra er ekkert til að fást um.

Hvar voru allar íslenzkar konur?
Einhverjar hafa verið hér
því karlmaðurinn er konusonur
hann kemur undan henni og sér.

Ég spyr - Hver var að raka
hver var að spinna
kemba og tæja
og kúnum að sinna?
spyr því það vantar alveg vitneskju um það.

Í fjósunum voru kýr og kálfar
mjólkuðu kýrnar sig kannski sjálfar?
Eða gerðu karlmenn það -
rétt eins og allt annað?

Það er ekki vanþörf að athuga þetta
því enginn veit neitt í sinn haus
um það hví allt gekk eins og í sögu -
og sagan alveg kvenmannslaus.

Þá var kvenfólk að vinna
eins og vant er hjá þrælum
en karlarnir lágu
inni í bælum
að skrifa Íslendingasögurnar.

Í fjósunum voru kýr og kálfar,
mokuðu kýrnar flórinn sjálfar?
Eða gerðu karlmenn það -
rétt eins og allt annað?

Um vinnandi konur er ekki orð
í Íslendingasögunum
því húsbændurnir höfðu ekki
hundsvit á búskapnum.

Þeir kunnu ekkert annað
en kúra í fleti
krota á blað
og troða í sig keti
og fljúgast á með mestu ósköpum.

Já, karlmenn í þessu karlmannalandi
þið eruð krónískur þjóðarvandi,
þumbist og sperrist við -
og þykist á við kvenfólkið.

Enn þann dag í dag fer lítið fyrir konum þegar sagan er rituð. Karlarnir sem stýra fjölmiðlunum hafa ámóta vit á reynsluheimi kvenna og karlarnir sem stýrðu Íslendingasögunum höfðu á búskapnum. Störf kvenna á uppeldis-, umönnunar- og öldrunarstofnunum þykja ekkert til að fást um í dag, frekar en rakstur, spuna, kembingar og tæjun gömlu daganna.

Eitt hefur þó breyst á 22 árum. Femínistar líta ekki á karlmennina sjálfa sem hinn króníska þjóðarvanda, heldur karlmannalandið - kynjakerfissamfélagið. Annað hefur haldið sér nokkuð vel.